Technologia pedagogiczna interaktywnego wideo

W 1984 roku nakładem wydawnictwa Kogan Page ukazała się praca zbiorowa pod red. O. Zuber-Skerritt’a Video in Higher Education, zbierająca koncepcje i wyniki badań nad zastosowaniem wideo interaktywnemu w szkole wyższej. Omawiane są tam bardzo ogólnie przykłady takich programów oraz ich walory w kształceniu wyższym, przy stosunkowo skromnym odniesieniu literaturowym. W roku 1986 J. Romiszowski publikuje rozprawę, w której ukazuje nam interactive video już jako rozwiniętą technologię, także badawczo. W tym też roku zorganizowano w Vancouver światowy kongres pod hasłem: Technologia a Kształcenie. Na 212 referatów wygłoszonych tam z zakresu technologu kształcenia — 14 było poświęconych interaktywnemu sensu stricto wideo, co było wyodrębnione w tytule. Jeden z referatów nosił tytuł: Interactive radio instruction. W 1986 roku w Wielkiej Brytanii powstał słynny program Domesday Project. W dwa lata później w Holandii odbyła się konferencja w całości poświęcona mediom interaktywnym. Materiały z tej konferenqi ukazały się w pracy: Interactive Media. The Human Issues, nakładem Kogan Page.

Badania psychologiczne

Udowodniły, że wiedzę zdobywa człowiek przede wszystkim dzięki działaniu na przedmiotach, a nie po prostu ze spostrzegania przedmiotów. Zdobycie wiedzy o świecie, zrozumienie tego świata, to nade wszystko wynik interakcji podmiotu z przedmiotem, a nie wyłącznie wynik obserwacji czyli werbalnych wyjaśnień. Innymi słowy — efektywne poznanie wymaga aby podmiot wchodził z przedmiotem w różnorodne interakcje i poprzez działanie przekształcał przedmiot, a nie tylko go postrzegał. Z powyższego wynika jak ogromne znaczenie dla procesu dydaktycznego ma interakcyjność, będąca istotną cechą wideo interaktywnego. Połączenie mikrokomputera z wideo ma i ten walor pedagogiczny, że zapewnia wielość, całe bogactwo form przekazu treści dydaktycznych. Te dwa media kumulują bowiem wszystkie znane formy obrazów, słów i dźwięków wykorzystywanych w procesie dydaktycznym, a więc: obrazy realistyczne, graficzne, statyczne, dynamiczne, słowa wypowiadane i pisane, dźwięki naturalne i sztuczne, dźwięki muzyczne itd.

Walory pedagogiczne integracji wideokomputerowej

Omówione powyżej właściwości i funkcje wideo oraz mikrokomputera pozwalają przypuszczać, że sprzężenie obydwu tych mediów pozwoli na uzyskanie środka dydaktycznego o szczególnie wartościowych cechach i możliwościach pedagogicznych. Dotychczasowe próby i doświadczenia w zakresie integracji tych dwóch systemów medialnych wskazują na to, że w efekcie tej integracji możemy otrzymać nie tylko sumę ich cech, ale i całkiem nowe jakości multimedialne i pedagogiczne (AJ. Romiszowski, 1988).
W literaturze anglosaskiej sprzężenie omawianych tu mediów przyjęto określać terminem interactive video. Najogólniej rzecz biorąc — wideo interaktywne oznacza wizualną, a raczej audiowizualną komunikację, która  charakteryzuje się interakcją z widzem (słuchaczem). Co oznacza termin interakcja i jakie jest jej znaczenie dla procesu dydaktycznego? Interakcja albo interaktywność (obu terminów używać będziemy zależnie od kontekstu) w procesie komunikowania i tak samo w procesie dydaktycznym oznacza, że role nadawcy i odbiorcy są wymienne oraz że A reaguje na wypowiedź B, która sama jest reakcją na pierwszą wypowiedź A (K. Jakubowicz, 1988).

Następną równie ważną funkcją jest

Trzecią wymienianą najczęściej funkcją dydaktyczną komputera jest funkcja kontrolna. Komputer jest w stanie nie tylko zadawać różnorodne, interesujące w sensie treści i formy pytania kontrolne, ale również precyzyjnie i szybko oceniać odpowiedzi uczniów, podawać odpowiedzi prawidłowe, czy też informacje uzupełniające. W dialogu z komputerem uczeń może też dochodzić przyczyn aktualnego stanu rzeczy lub szukać stosownej porady edukacyjnej.

W związku z funkcją ćwiczeniową komputera

Szczególnie znamienne dla mikrokomputera jako środka dydaktycznego jest realizowanie przez niego funkcji ćwiczeniowej. Najogólniej rzecz biorąc funkcja ta polega na tym, że komputer umożliwia uczniom symulacyjne wykonywanie doświadczeń, a także kształtowanie określonych umiejętności i sprawności manualnych. W doskonalszym realizowaniu przez komputer tej funkcji, w porównaniu z innymi środkami, znakomicie pomaga możliwe do osiągnięcia przy pomocy mikrokomputera — sprzężenie zwrotne. Właśnie interakcyjność jest tą cecha komputera, która pozwala uznać go za środek dydaktyczny doskonalszy od środków audiowizualnych. Cecha ta pozwala bowiem sterować procesem dydaktycznym, dostosowując go do właściwości uczących się i aktualnych warunków, w których ów proces przebiega. Program wideo jest z góry określony przez autora materiału dydaktycznego, natomiast dydaktyczne programy komputerowe mogą pozostawać uczniowi swobodę w wyborze drogi przejścia przez zawarte w nich treści. Wynika to stąd, że komputer zapewnia prawdziwe komunikacyjne sprzężenie zwrotne. W związku z funkcją ćwiczeniową komputera warto podkreślić duże możliwości tego urządzenia w zakresie symulowania procesów fizycznych, biologicznych, geograficznych, społecznych, co daje podstawy do uczenia się problemowego i czynnościowego. Komputer może symulować zachowania się pewnych obiektów w zależności od dających się zmieniać warunków. Łatwo zauważyć, że im więcej uczeń może zmieniać, im więcej parametrów określić, tym bardziej jego praca z komputerem przypomina eksperymentowanie na rzeczywistych przedmiotach.

Komputer, w przeciwieństwie do wideo

Dzięki komputerowi można treści obrazowe statyczne zdynamizować, co podnosi w istotnym stopniu wartość przekazu dydaktycznego. Komputer, w przeciwieństwie do wideo, operuje obrazem graficznym, symbolicznym, uogólnionym, co bardzo pomaga w zrozumieniu istoty i strukturalizacji wiedzy. Nie przekazuje natomiast treści realistycznych, opartych na obrazach fotografowanej rzeczywistości, co jest tak mocną stroną techniki wideo. Co prawda, dzięki nieustannemu doskonaleniu grafiki komputerowej, obrazy komputerowe coraz bardziej przypominają obrazy realistyczne, jednak technologia ich tworzenia jest dla procesu poznawczego często nie tak wiarygodna jak fotograficzno-filmowe rejestrowanie rzeczywistości.

Dlatego każda metoda czy środek dydaktyczny są tym bardziej wartościowe

Jak się okazuje, uczenie się bez należytych emocji i motywacji jest mało efektywne. Dlatego każda metoda czy środek dydaktyczny są tym bardziej wartościowe pedagogicznie, im w większym stopniu oddziałują nie tylko na sferę percepcyjno-intelektualną, ale i na emocjonalno-motywacyjną. Inne właściwości i związane z nimi możliwości pedagogiczne posiada mikrokomputer jako środek dydaktyczny. Temu medium przypisuje się najczęściej trzy funkcje, a mianowicie: informacyjną, ćwiczeniową i kontrolną. Funkcję informacyjną można porównać z omawianą wcześniej w odniesieniu do wideo funkcją poznawczą. Zastosowanie komputera znacznie ułatwia uczniom proces poznawania treści, będących przedmiotem nauczania. Komputer jest w stanie zastąpić większość dotychczas stosowanych środków, zwłaszcza wzrokowych. Za pomocą sprzętu mikrokomputerowego można przedstawiać m.in. te treści, które demonstruje się na ogół na planszach, wykresach, folio- i fazogramach, przeźroczach.

Poznawczo-kształcącej funkcji mediów towarzyszy

zawsze ściśle z nią związana funkcja emocjonalno-motywacjjna. Oznacza to, że treści nauczania przekazywane za pośrednictwem programów wideo, rozwijają nie tylko określone procesy instrumentalne, ale również uruchamiają, tak pożądane z pedagogicznego punktu widzenia, procesy uczuciowo – woliqonalne uczących się. Prawidłowo wykonane pod względem pedagogicznym, technicznym i artystycznym materiały wideo — wywołują nie tylko określone przeżycia intelektualne; wywołują też wzruszenia, przeżycia emocjonalno-ekspresyjne, U. Szcirgólna rola wideo I mikrokomputera w kształceniu przez co z kolei rozbudzają zaangażowanie, zaciekawienie i zainteresowanie materiałem nauczania. Dzieje się tak między innymi dlatego, że przekaz audiowizualny ma wiele wspólnego ze sztuką — posiada określoną dramaturgię, oddziałuje na uczniów całym zespołem środków wyrazowych: pięknem obrazu i słowa, harmonijną kompozycją, bogactwem różnorodnych efektów akustycznych i muzycznych. W ten sposób materiały wideo stają się narzędziem w nawiązywaniu kontaktu pozaintelektualnego, realizowanego przez sferę emocjonalną. Między emocjami a motywacją istnieje ścisły związek, stąd wideo, oddziałując na sferę emocjonalną człowieka, tym samym uruchamia u niego procesy motywacyjne.

Funkcja poznawczo-kształcąca

ogólnie biorąc, polega na tym, że wideo rozszerza zdecydowanie pole poznawcze uczących się, przybliżając im w ten sposób możliwie dokładnie poznawaną, realną rzeczywistość, rozwijając jednocześnie u nich procesy percepcyjne, intelektualne oraz wykonawcze. Szczególną właściwością wideo są zatem jego zdolności dokumentalne. Dzięki programom wideo oglądają uczniowie obiekty i zjawiska w sposób możliwie wierny w ich autentycznym otoczeniu, w ruchu. Olbrzymim walorem wideo jest to, że za jego pośrednictwem możemy pokazać uczącym się te fragmenty rzeczywistości, które są niedostępne do bezpośredniej obserwacji, gdyż w swej naturalnej postaci są zbyt małe, bardzo duże lub odległe w czasie bądź w przestrzeni. Dzięki stosowaniu technik specjalnych (np. zdjęcia rentgenowskie i w podczerwieni, makro- i mikrofotografia), w przekazie audiowizualnym na ekranie wideo uczeń widzi to, co dzieje się wewnątrz organizmów, we wnętrzu urządzeń, w mikroprzyrodzie itp.

Funkcja poznawczo-kształcącą oraz emocjonalno-motywacyjną

Rozwój zaawansowanych technicznie mediów, zwanych przez to nowymi technologiami informacyjnymi, zmierza w kierunku rozbudowywania ich funkcji i tym samym wzbogacania walorów pedagogicznych (R.E. Rice, 1984). Wśród tzw. nowych mediów, a jednocześnie będących w realnym zasięgu szkoły polskiej, szczególne miejsce ze względu na swoje właściwości i możliwości pedagogiczne zajmują: wideo i mikrokomputer. Spróbujmy te właściwości po krotce wyartykułować. Najważniejsze walory pedagogiczne wideo wyrażają się w tym, że środek ten może pełnić w procesie kształcenia dwie zasadnicze funkcje.